د دوی دانشكدة مديريت دانشگاه تهران
دورة 6، شمارة 1 بهـار 1393 ص. 108- 85

ارائة مدل كارآفريني فناورانه در شركت هاي دانش بنيان مستقر در پارك هاي علم و فناوري: رويكرد كيفي
قاسم رمضان پور نرگسي1، غلامرضا طالقاني2، سميه رمضان پور نرگسي3، علي غفاري4
چكيده: سرعت تغييرات در عرصة علم و فناوري آنچنان زياد است كه عدم اطمينان بارزترين ويژگي محيط ماست. پاية اصلي چنين تغييراتي فناوري است و خالقان فناوري كارآفرينان اند. در كشور ايران، بنا به تأييد اغلب صاحبنظران، كارآفريني فناورانه كليد توسـع ة فنـاوري و اقتصـاد است، اما تا كنون دربارة آن كندوكاو نشده است. اگرچه از تأسيس پاركهاي علـم و فنـاوري وكمتر از آن از ايجاد مراكز رشد براي حمايت از كارآفرينان فناور، در قالب اسـتقرار شـركتهـايدانش بنيان، حدود يك دهه سـپري شـده اسـت، اطلاعـات چنـداني دربـارة كارآفرينـان فنـاور،كارآفريني فناورانه، كسب و كارهاي جديد فناورمحور يا همان شركتهاي دانش بنيان در كشـوروجود ندارد. در اين پژوهش، الگوي كارآفريني فناورانه در شركت هـاي دانـش بنيـانِ مسـتقر درپارك هاي علم و فناوري در سطح ملي بررسي و مطالعه شده است. روش تحقيق در اين مطالعه روش كيفي است مبتني بر مصاحبه هاي اكتشافي و برگزاري گروه هاي كانوني.

واژه هاي كليدي: پارك علم و فناوري، شركت دانشبنيان، كارآفريني، كارآفريني فناورانه.

استاديار سازمان پژوهش هاي علمي و صنعتي ايران
دانشيار مديريت دولتي، دانشگاه تهران
دانشجوي كارشناسي ارشد MBA، دانشگاه صنعتي اميركبير
دانشجوي كارشناسي ارشد MBA، دانشگاه تهران

تاريخ دريافت مقاله: 08/08/1392 تاريخ پذيرش نهايي مقاله: 04/12/1392 نويسندة مسئول مقاله: قاسم رمضان پور نرگسي
E-mail: ghasem_nargesi@yahoo.com
مقدمه
كشور ايران نمونه اي است از كشورها ي در حال توسعه كه نقش نوآوري ها ي فناورانه در اعـتلا ي آن بر كس ي پوشيده نيست. تصويب »قـانون حما يـت از شـركت هـا و مؤسسـات دانـش بنيـان و تجاري سازي نوآوري ها و اختراعات در سال 1389 و گسترش پارك ها/ مراكز رشد« در سال هاي اخير گوياي درك سياست گذاران و مجريان كشور از نقش كارآفرينان، به ويژه كارآفرينان فناور در توسعة اقتصاد دانش بنيان، است ـ كه در قالب حمايت از شـركت هـا ي فنـاورمحور بـرا ي تحقـق ايده ها، بهكارگير ي اختراعات و ابتكارات، و تجاري ساز ي نتايج پژوهش و توسعه، اعم از دانشگاه و صنعت، تجلي يافته است.
طبعاً يك ي از چالشها ي پيش رو ي مديران در سطح خرد و كلان دستيابي به دانش مـديريت نوآوري ها ي فناورانه است، كه، در صورت تحقـق، بـه افـزايش بهـرهوري، ايجـاد ارزش، توسـعة اشتغال، ايجاد ثروت، و رقابت پايدار در سطح بنگاه و نهايتاً در سطح جامعه منجر خواهد شد.
امـروزه، كـارآفريني، بـا كاركردهـا و پيامـدهاي مثبـتش، راه بمناسـ ي اسـت بـراي عبـور از بحران هايِ داخلي كشور. همچنين، با بهره گيري از اين دانش ميتـوان در بازارهـاي بـين المللـيرقابت كرد (رضوي و همكاران، 1391).
قدمِ نخست در كسب چنين دانشي شناخت وضـعيت موجـود نـوآوري هـا ي تكنولـوژيكي يـ ا كارآفرين ي فناورانه در شرك تهاي دانش بنيان مستقر در پارك ها/ مراكز رشد، به منزلـة بخشـ ي از فعاليتها ي كارآفرين ي فناورانه در كشور، و بررسي عوامل مؤثر در آن است.
موضوع اين پژوهش برداشتن چنين گام مهمي است تا وضعيت هر يك از عوامل اثرگذار بـر كارآفرين ي فناورانه در شركت ها ي فناورمحور ( دانشبنيان) در سطح مل ي تبيين شود.
بيان مسئله
اتخاذ رويكردي جديد به كارآفريني، يعني كارآفريني فناورانه در برنامـ ة توسـعة پـنجم ، نشـان از اهميت توسعة كارآفريني فناورانه و »نقش بيبديل آن در توسعة فناوري، اقتصاد، ايجـاد اشـتغال،ثروت، و رفاه در جامعه دارد« (كُراتكو و هادگتس، 2007: 36). در اين پژوهش، عوامل مـؤ ثر بـركارآفريني فناورانه و تبيين هر يك از اين عوامل در موقعيت پيشبرندگي و بازدارندگي بـا هـدفتدوين و ارائة الگوي مناسب كارآفريني فناورانه در شركت هاي دانش بنيان مستقر در پـارك هـايعلم و فناوري بررسي شده است. عوامل مؤثر بر كارآفريني فناورانه در اين پژوهش عبارت انـد از :
دولت، دانشگاه، سرمايه، زيرساخت، بازار/ مشتريان، مشاوران، و كارآفرين فناور.
كارآفريني فناورانه1 نوعي از رهبري كسب و كار مبتنـي بـر فراينـد شناسـايي فرصـت هـاي تجاري بالقوة بالا و فناورمحور و فراهم نمودن منابعي نظير افراد مستعد2، نقدينگي3، مديريت رشد سريع با پايبندي به اصول اخلاقي، و مهارت هاي تصميم گيري به هنگام اسـت (بيـرز، 2011: 1). خروجي چنين كارآفريني فناورانه عبارت است از: نوآوري محصول (كالا يا خدمات يا هر دو) اعم از بنيادي4 يا تدريجي5 و نوآوري فرايند6 (هاين و كاپلريس، 2007: 7).
دولت، به عنوان تنظيم كننده و ايجادكنندة توازن در عرضه و تقاضـاي كـارآفريني، از طريـقخط مشي گذاري در عرصه هاي اقتصادي، سياسي، اجتماعي، فرهنگي، آموزشي، علمي، و فنـاوري ـ به ويژه ايجاد زيرساخت ها و حمايت از حقوق داراييهاي فكري7 ـ به توسعة كارآفريني فناورانـهكمك مي كند و دانشگاه ها با اتخاذ رويكرد جديد، به عنـوان دانشـگاه كـارآفرين، از طريـق ارائـة آموزش هاي مرتبط، پرورش فارغ التحصيلان ماهر در مقاطع گوناگون تحصيلي، پژوهش و توسعه، بهره برداري از اختراعات8، صدور پروانه9، سرمايه گذاري مشترك پژوهشي با بخـش خصوصـي وايجاد شركت هاي زايشي10 براي تجاري سازي دارايي هـاي فكـري و ايجـاد پـارك هـاي علـم وفناوري و مراكز رشد (سيگل، رايت و لاكت، 2007: 490).
عواملي نظير سرمايه به ويژه سرماية خطرپذير11 كه سرمايه گذار با مشـاركت در سـهام و گـاهحتي در مديريت يك كسب و كار در مخاطرات آن سهيم مي شود، زيرساخت12 اعـم از سـخت ونرم، همچون سيستم هـاي حمـل و نقـل، شـبكه سـازي در حـوزة تكنولـوژي اطلاعـات، ايجـاد پايگاه هاي داده هاي علمي در سطح محلي، ملي، و بين المللي، مشاوران اعم از حقيقـي و حقـوقيكه در زمينه هاي مختلف كسب و كار مشاوره هاي تخصصي ارائه ميدهند، و بازار/ مشـتريان بـهعنوان خريداران محصولات توليدي، هر يك، سهم بسزايي در عرصة توسعة كارآفريني فناورانه و نوآوري ايفا مي نمايند (پِرودان، 2007: 34).
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Technological entrepreneurship
Talent
Cash
Radical
Incremental
Innovation process
Intellectual property rights
Patents
Licensing
Spin-Offs
Venture capital
Infrastructure
با توجه به توضيحات فوق، اين سؤال اساسي مطرح است كه »چه الگويي بـراي كـارآفريني فناورانه در شركت هاي دانش بنيان مستقر در پارك هاي علم و فناوري مناسب است؟« پيشينة نظري پژوهش فناوري
فناوري به توانايي اجراي تغيير شكل بهينه اطلاق ميشود كه شـامل توانـايي اجـرا و شايسـتگيتكميل و به كارگيري فناوري است. فناوري مواد، انرژي، و اطلاعات را از يـك حالـت بـه حـالتي داراي ارزش افزوده تغيير ميدهد (متكالف، 1994: 411). در تحقيقات انجام شده در داخل كشـور،فناوري به منزلة منبعِ قدرتمند كسب مزيت رقابتي محسوب مي شود (وردي نژاد، اميري، بهرامـي،1388). در سازمان ها به يادگيري و تجربه كردن فناوري تأكيـد مـيشـو د و مـديريت، مشـتاقانه، موقعيت آيندة فناوري و چگونگي دستيابي به آن را تبيين ميكند. اگرچه اختراعات ممكن است تا حدودي داراي كاربرد اقتصادي باشند، موجب رشد و توسعة اقتصـادي نمـي شـوند ، بلكـه نتي جـة آن اند. اگر فاقد شخصيت كارآفرين باشيم و نتوانيم از اختراعات جديد استفاده كنـيم ، عمـلاً هـيچ ارتباطي ميان دو مقولة اختراع و رشد اقتصادي شكل نخواهـد گرفـت . ا يـن اختـراع نيسـت كـه سرمايه مي آفريند؛ سرمايه است كه اختراعات مورد نياز را شكل مي دهد.
علاوه بر اين، داپفر، در 1992، فناوري را موتور محركة رشد معرفي كرد. در تحقيقـات نـوين شومپيتر »پارادايم فناوري« (داسي، 1988: 1127)، »پارادايم اقتصـاد فناورانـه« (فـريمن و فـرز،1986: 19)، »خط سير فناوري« (نلسون و وينتر، 1977: 41)، و » سيستم فناورانه« به كار گرفتـهشد. تحقيقات نوين شومپيتر نشان داد كه محققان مفهوم فناوري را بـا عبـارات متنـوعي بـه كـارميبرند. بنابراين، فناوري معنايي همه جانبه به شرح زير دارد:
»مجموعه اي است از دانش، ابزار، و فنون ناشي از علم و تجـارب عملـي كـه بـراي توسـعه،طراحي، توليد، و به كارگيري محصولات، فرايندها، سيستم ها، و خدمات بـهكـار مـيرود« (آبتِـي،1989: 39).
برخي از مفاهيم كليدي فناوري و نقش آن در رقابت بنگاه به قرار زير است:
فناوري به ابزارها، فرايندها، و روش هايي براي توليـد كالاهـا و خـدمات جديـد اطـلاقمي شود؛
فناوري آگاهي از چگونگي بهرهبرداري از دانش علمـي و مهندسـي بـراي دسـتيابي بـهنتايج عملي است؛

فناوري با علم و تجربة عملي (فن) ارتباط دارد؛
فناوري فرايندي است كه از دانش علمي شروع و به كاربرد منتهي مي شود؛
فناوري از جنبة كسب و كار قابل بررسي نيست، بلكه ذاتاً به اهداف نوآورانـه مربـوطاست؛
فناوري، علم، و فن همگي اَشكالي از دانش غيرضمني تلقي مي شوند (چيزا، 2001: 8).
نوآوري
نوآوري را ميتوان به دو دسته تقسيم كرد: نوآوري هاي فناورانه و نوآوري هاي غيرفناورانه.
نوآوري هاي فناورانـه شـامل نـوآوري محصـول (كـالا و خـدمات) و نـوآوري فراينـد اسـت . نوآوري هاي غيرفناورانه شامل نوآوري در سيسـتم هـاي سـازماني و فراينـدهاي سـازماني اسـت (دامان، 1991: 555).
شومپيتر نيز در 1934 پنج نوآوري را بدين شرح توصيف كرد:
عرضة يك محصول جديد؛
عرضة يك روش جديد توليد؛
گشايش يك بازار جديد؛
تغيير در منبع تأمين مواد؛
تجديد ساختار يك صنعت ( شومپيتر، 1934).
دو نوع اول نوآوري منطبق با نوآوري فناورانه است. يعني نوآوري هاي فناورانـه عبـارت انـد از محصولات و فرايندهاي جديد يا تغييـر معنـادار در محصـولات و فراينـدهايي كـه داراي نتيجـة اقتصادي باشند. (هاين و كاپلريس، 2007: 4-5). همچنين، از ديدگاه سـازمان توسـعة همكـارياقتصادي اروپا1 نوآوري به نوآوري فناورانه منحصر ميشود و نوآوري غيرفناورانـه ، در سـه جنبـةاصلي، بيشتر مربوط مي شود به طرز كار يك كسب وكار تا توليد كالاها و خدمات.
همان گونه كه در مدل (شكل 1) ملاحظه مي شود، نوآوري هاي فناورانه شامل نوآوري بنيادي و تدريجي محصول، اعم از كالاها و خدمات، و نوآوري فرايند است. نوآوري هاي غيرفناورانه نيز شامل تكنيكهاي پيشرفتة مديريتي، تغييرات در راهبرد شركت، و تغييرات در رفتار سازماني است (هاين و كاپلريس، 2007: 8).

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. OECD

غيرفناورانه

نوآوري
تكنيك

مديريت

پيشرفتة

هاي

شركت

راهبرد

در

تغييرات

سازماني

رفتار

در

غييرات
ت
فناورانه

نوآوري

محصول

نوآوري

فرآيند

نوآوري

بنيادي

تدريجي

غيرفناورانه

نوآوري

تكنيك

مديريت

پيشرفتة

هاي



قیمت: تومان


پاسخ دهید