د دوی دانشكدة مديريت دانشگاه تهران
دورة 6، شمارة 1 بهـار 1393 ص. 84- 67

بررسي تأثير سرماية اجتماعي بر فضيلت سازماني
(مطالعة موردي: شهرداري رشت)
تورج حسن زاده ثمرين1، مهناز همتي نوع دوست2، حسن نيكرو احمدگورابي3
چكيده: اين پژوهش به بررسي و تبيين رابطة سرماية اجتماعي با فضيلت سازماني در شهرداري رشت مي پردازد. بررسي رابطه بين سرماية اجتماعي و فضيلت سازماني و توصيف متغيرهاي آن ها از مباني نظريِ اهداف اين پژوهش است. فرض اساسي اين پژوهش اين است كه آيا بين سرماية اجتماعي و فضيلت سازماني رابطة مثبت و معناداري وجود دارد و متغيرهاي سرماية اجتماعي مي توانند تغييرات فضيلت سازماني را تبيين نمايند. بدين منظور، از جامعة آماري 927 نفر كارمند مناطق پنجگانة شهرداري رشت حجم نمونه 240 نفر، به روش نمونه گيري تصادفي طبقهاي متناسب، انتخاب شدند. ابزار اندازه گيري پرسشنامة 36 سؤالي بود. در اين تحقيق، به منظور آزمون فرضيه هاي مرتبط با مدل مفهومي پيشنهادي، از روش هاي آمار توصيفي و همچنين آمار استنباطي استفاده شد. در روش توصيفي، از جداول آماري براي توصيف و تحليل جمعيت شناختي تحقيق استفاده شد. همچنين، در روش آمار استنباطي، از تحليل همبستگي و تحليل رگرسيون استفاده شد. نتايج حاصل از اين تحقيق نشان داد كه در شهرداري رشت بين سرماية اجتماعي و فضيلت سازماني رابطة مثبت و معناداري وجود دارد. به عبارت واضع تر، با افزايش سرماية اجتماعي فضيلت سازماني ارتقا و بهبود مي يابد.

واژه هاي كليدي: اعتماد، سرماية اجتماعي، فضيلت سازماني، مشاركت.

استاديار دانشگاه پيام نور، تهران، ايران
استاديار دانشگاه پيام نور، تهران، ايران
كارشناس ارشد مديريت دولتي، دانشگاه پيام نور

تاريخ دريافت مقاله: 03/08/1392 تاريخ پذيرش نهايي مقاله: 08/11/1392 نويسندة مسئول مقاله: حسن نيكرو احمد گورابي
E-mail: hasan_nikroo@yahoo.com
مقدمه
سرماية اجتماعي از مفاهيم نويني است كه، امروزه، در بررسيهاي اقتصـادي و اجتمـاعي جوامـعمدرن مطرح شده است. طرح اين رويكرد در بسياري از مباحـث توسـعة اقتصـادي نشـان دهنـدةاهميت نقش ساختارها و روابط اجتماعي ميان افراد (سرماية اجتمـاعي) بـر متغيرهـاي توسـعه ازهمة ابعاد است. سرماية اجتماعي عمدتاً مبتني بر عوامل فرهنگي و اجتمـاعي اسـت و شناسـاييآن، به منزلة يك نوع سرمايه، چه در سـطح كـلان توسـعة كشـورها و چـه در سـطح مـديريتسازمان ها و بنگاه ها، مي تواند شناخت جديدي از سيستم هاي اقتصادي- اجتماعي به دست دهـد و مديران را در هدايت بهتر سيستمها ياري كند. در ديدگاه هـاي جديـد مـديريت موضـوع سـرماية اجتماعي، كه سابقة جامعه شناختي دارد، به منزلة اهرمي توفيـق آفـرين مطـرح شـده و بـا اقبـالفراواني مواجه شده است. مديران و كساني كه بتوانند در سازمان سرماية اجتماعي ايجاد كنند راه كاميابي شغلي و سازماني خود را هموار مي سازند (نصـر، انصـاري، شـائمي بزرگـي و آقاحسـيني،1390).
سرماية اجتماعي مفهومِ گسترده اي است كه جنبه هاي اجتماعي كنش هاي انساني را موجـب ميشود و يك منبع قابل دسترس گسترده را توصـيف مـي كنـد . سـرماية اجتمـاعي راه را بـرايمعاملات تجاري سهل و روان مي سازد؛ در غير اين صورت انجام اين روابط تجـاري هزينـه بـر و پرريسك خواهد بود. سرماية اجتماعي دستيابي به منابع موجود در يك گروه يا شـبكه را ممكـن ميسازد كه نتيجة عضويت فرد در گروه است (باتلر و پوچز، 2008).
سرماية اجتماعي تعاريف گوناگوني دارد؛ از منابع جاسازي شده در روابط اجتماعي، كه به افراد يا جوامع امكان مي دهد به اهدافي دست يابند كه بـدون آن امكـان دسـتيابي مشـكل اسـت ، تـاويژگي هايي از زندگي اجتماعي مانند شبكه ها، هنجارها، و اعتماد كه موجب كارايي بيشتر جهـتدستيابي به اهداف مشترك مي شود (ميچل و بازرت 2007).
سرماية اجتماعي دربرگيرندة ويژگي هاي سازمان اجتماعي از حيث ماهيت شبكهها، هنجارها، و مراتب اعتماد اجتماعي است، كه هماهنگي و همكاري را براي تحصيل مزاياي دوجانبه تسهيل ميكند (اميرخاني و پورعزت).
فضيلت عمدتاً در فلسفه بحث مي شود، ولـي ، در حـال حاضـر، از نظـر تئـوري و سـاخت، در تحقيقات سازماني استفاده ميشود. در حالي كه تحقيقات اولية فضيلت به رفتـار مـديران تمركـزداشت، در تحقيقات اخير از نقش فضيلت در حوزه هاي ديگر عملكرد سازمان، از قبيـل خلاقيـت، گردش مالي، كيفيت، و سودآوري، بحث مي شود (باركلي و ماركل، يوگو 2012).
فضيلت سازماني با مشاركت بالاتر افـراد و روابـط قـوي بـين آنهـا و تقسـيم منـابع بـاارزش واطلاعات در افراد سبب افزايش سرماية اجتماعي مي شود (كامرون و داتون، كوئن، 2003).
از عملكردهاي مثبت فضيلت سـازماني گسـترشِ توانـايي سـازمان در مقابلـه بـا مشـكلاتعمده اي است كه سازمان با آن مواجه مي شود و گسترش فضيلت سازماني از تأثيرات منفي ا يـن مشكلات مي كاهد. احساسات مثبت و سرماية اجتماعي بـا فضـيلت سـازماني ايجـاد مـي شـود و گسترش مييابد و به همافزايي در عملكرد افراد و سازمانها مي انجامد (باركلي و و ماركل، يوگو، 2012).
اگرچه گام هاي اولية توسعة پژوهش هاي سيستماتيك پديدة فضيلت در سـازمان هـا در حـال ظهور است، فضيلت سازماني تأثير بسزايي در سلامت سازماني و افزايش شـور و نشـاط و روابـط قوي تر و عملكرد مثبت سازماني دارد (كامرون و كازا، 2002).
فضيلت سازماني در ايجاد انگيزه براي ارزش هاي آرماني ضـروري اسـت و در جسـت وجـوي پاسخ به اين سؤال است كه »چه نوع سازماني بايد شد؟« امـروزه، كـاربرد فضـيلت سـازماني در سازمانها به طور فزاينده اي افزايش يافته است (چوان، 2005).
فضيلت سازماني ويژگي هاي اخلاقي سازمان است كه مي توانـد در صـفات شخصـيتي افـراد  سازمان نمود پيدا كند. بنابراين، فضيلت سازماني صفات اخلاقي است كه از تجمـع ادراكـي يـكنوع رفتار در زندگي آموخته ميشود. فضيلت سازماني بايد در سطح سـازمان عمليـاتي شـود و درارزش هاي آرمان سازمان ها آشكار گردد (چوان، 2005).
سرماية اجتماعي، كه ريشه اي جامعه شناسانه دارد، اهرمي است توف يـق آفـرين و مـورد اقبـال فراوان. سرماية اجتماعي ابعاد و مؤلفه هاي فراواني دارد كـه متناسـب بـا فرهنـگ جامعـه اسـت؛ مولفه هايي مانند اعتماد، مشـاركت در نهادهـاي مـدني، ارتباطـات مناسـب بـا ديگـران، تعهـد و مسئوليت، همكاري و روحية كار گروهي، و احساس هو يـت جمعـي. مهـم تـرين مؤ لفـة سـرماية اجتماعي اعتماد و قابليت اعتماد است كه خود اركاني دارد (احمدي، 1390).
لينا و ون بورن سرماية اجتماعي سازمان ها را منبع منعكس كننـدة خاصـيت روابـط اجتمـاعي تعريف مي كنند كه از طريق ميزان سوگيري جمعي به هدف و اعتمـاد مشـترك مشـخص شـده است و به واسطة تسهيل كنش جمعي موفق به ارزش آفريني منجر مـي شـود . بنـابراين، سـرماية اجتماعي چون مراوده هاي ميان اعضاي سازمان (لازمة كنش جمعي موفق) را تسهيل م ينما يـد، منبعِ سازمانيِ ارزشمندي است (سرلك و اسلامي، 1390).
سرماية اجتماعي به شبكه هايي از ارتباطات گفته مي شود كه دسترسي بـه منـابع افـراد درون شبكه را ممكن ميسازد (كريمي و فرجيان، 1387).
ايدة توجه به سرماية اجتماعي در سازمان ها، همان طور كه كاهن و پروساك مطرح مي كنند،نسبتاً جديد است. با وجود اين، طبق نظر آدلر و كان، بـا فـرض دوران طفوليـت كـاربرد سـرماية اجتماعي در زندگي سازماني، تحقيقات نشان مي دهد كه سرماية اجتمـاعي سـازمان مـي توانـد ازسرماية فكري حمايت كند (مقيمي و حسن زاده ثمرين، 1389).
مفهوم سرماية اجتماعي در تحقيقات مربوط به نظرية سازمان توجه بسياري از افراد را به خود جلب كرده است.
اخلاق تجاري نيز موضوعي مجادله آميز است. از يك طرف، اين سؤال پرسيده مـي شـود كـه چرا بايد به اخلاق تجاري پرداخته شود و، از طرف ديگر، اخلاق تجـارت بخـش ح يـاتي زنـدگي تجاري را تشكيل ميدهد. اهميت اخلاق در تجارت در اين واقعيت است كه همة افـراد خواهـان جامعة خوب هستند. ويژگي اصلي چنين جامعه اي عدالت و نيكوكاري اسـت كـه در ا يـن جوامـع شايع است. در عموميترين سطح وظيفة اخلاق تعريف زندگي ايده آل و متعالي براي بشـر اسـت.
اين كار يكي از ضروري ترين وظايف علم اخلاق اسـت . در اخـلاق تجـارت دو روي كـرد عمـومي وجود دارد: سودمندگرايي (تئوري فرجام گرايي) و وظي فهگرايي (تئوري آغازگرايي). رويكـرد سـوم ، كه در سال هاي اخير بدان توجه شده است، فضيلت اخلاقي است (تاكالا و يوزيتال، 1996).
با توجه به اينكه شهرداري به دليل رويارويي مستقيم با مردم و وظيفة خطيري كه نسبت بـهساير سازمان ها و نهادها در اجراي مطالبات مردم دارد، وجود فضـيلت سـازماني در ايـن سـازمانبراي دستيابي به اين امر ضرورت مي يابد. در ايـن تحقيـق بـه ارزيـابي ابعـاد سـرماية اجتمـاعيپرداخته و ارتباط بين ابعاد سرماية اجتماعي با فضيلت سازماني بررسي شده است.
سؤال هايي كه در اين پژوهش به آنها پاسخ داده خواهد شد، به شرح زير تدوين شده اند:
آيا بين سرماية اجتماعي و فضيلت سازماني رابطة مثبت و معناداري وجود دارد؟
آيا بين بعد ساختاري سرماية اجتماعي (مشاركت) با فضيلت سازماني رابطة مثبت و معناداري وجود دارد؟ آيا بين بعد رابطه اي سرماية اجتماعي (اعتماد) با فضيلت سازماني رابطـة مثبـت و معنـاداري وجود دارد؟
آيا بين بعد شناختي سرماية اجتماعي (باورها و ارزش هاي مشترك) با فضيلت سازماني رابطة مثبت و معناداري وجود دارد؟
فرضية اصلي پژوهش اينگونه مطرح شده است: بين سرماية اجتماعي با فضيلت سازماني در شهرداري رشت رابط ة مثبت و معناداري وجود دارد.
فرضيه هاي فرعي نيز به شرح زير هستند:
فرضية اول: بين بعد شناختي (باورها و ارزش هـاي مشـترك ) سـرماية اجتمـاعي بـا فضـيلت سازماني در شهرداري رشت رابطة مثبت و معناداري وجود دارد.
فرضية دوم: بين بعد ساختاري (مشاركت) سرماية اجتماعي با فضيلت سازماني در شـهرداري رشت رابطة مثبت و معناداري وجود دارد.
فرضية سوم: بين بعد رابطه اي (اعتماد) سرماية اجتماعي بـا فضـيلت سـازماني در شـهرداري رشت رابطة مثبت و معناداري وجود دارد.
پيشينة نظري پژوهش
مقالة ليدا جي هانيفان در سال 1916، دربارة حمايت هـاي محلـي از مـدارس روسـتايي ، يكـي از اولين موارد استفاده از عبارت سرماية اجتماعي در مورد همبستگي و سرماية اجتمـاعي در جامعـه بود. كاربرد مدرن اين اصطلاح را در تحقيقات جين جاكوب در سال 1960 مي توان يافت. در دهة 1970، اقتصادداني بـه نـام لـوري (1979) آن را دوبـاره احيـا كـرد . در سـال 1980، پيربورديـو ، نظريه پرداز اجتماعي فرانسوي، سرماية اجتماعي را به منزلة منبع بـالقوه اي كـه در اختيـار شـبكة اجتماعي است تعريف كرد. با اين حال، پژوهش سازندهاي كه كلمـن (1980) دربـارة آمـوزش و پرورش انجام داد الهام بخش اكثر كارهاي جاري شد (پاتنام و گاس، 2002).
سرماية اجتماعي
الگوي استفاده شده در اين پژوهش دربارة سرماية اجتماعي الگوي ناهاپيت و گوشال است:
ناهاپيت و گوشال جنبه هاي مختلف سرماية اجتماعي را در سه طبقه جاي ميدهند: 1. شناختي1؛ 2. ساختاري2؛ 3. رابطه اي3 (باتلر پورچز ، 2008).

اجتماعي

سرماية

ابعاد


ب
شناختي

عد


ب
ساختاري

عد


ب
رابطه

عد

اي

اجتماعي

سرماية

ابعاد

ب

شناختي



قیمت: تومان


پاسخ دهید